Nairobi, 22 prill 2023 –
Lëvizjet gjeostrategjike të Perëndimit dhe SHBA-ve tregojnë se sa e rëndësishme po bëhet Afrika. Vetëm në dy muajt e fundit, vizitat e liderëve perëndimorë janë intensifikuar. Presidenti amerikan ka emëruar ish-presidentin Barack Obama si përfaqësues special në Kenia, i cili do të vendoset në Nairobi duke filluar nga qershori i ardhshëm.
Të njëjtën veprim ka ndërmarrë edhe kryeministrja e Italisë, e cila vizitoi këtë rajon dhe deklaroi se Afrika është e ardhmja strategjike në të gjitha sferat. Nairobi po bëhet një qendër e fuqishme politike dhe ekonomike. Bill Gates po ndërton një nga qendrat e tij në Nairobi.
Popullsia e Kenias është 56 milionë, dhe siç thashë, Kenia është porta për në Afrikën Lindore, me një popullsi të kombinuar prej rreth 500 milionë. Tetëdhjetë për qind e tregtisë rajonale të Afrikës Lindore kalon përmes Portit Mombasa të Kenias. Përveç kësaj, Aeroporti Ndërkombëtar Jomo Kenyatta në Nairobi është aeroporti më i ngarkuar në Afrikën Lindore, i shërbyer nga 40 linja ajrore pasagjerësh dhe 25 transportues mallrash, duke përfshirë FedEx dhe DHL. Kenia ka një infrastrukturë të shkëlqyer. Komuniteti i gjallë i teknologjisë i Nairobit njihet tashmë si Silicon Savannah dhe qeveria keniane është e përkushtuar të vendosë Nairobin si destinacionin kryesor për investimet dhe inovacionin e sektorit të teknologjisë në Afrikë.
Është koha që Kosova të ketë një mendësi globale dhe të shohë zhvillimet ekonomike në botë nga një këndvështrim zhvillimor dhe jo izolues.
Pse Afrikë, Pse Kenia?
Kanë kaluar tetë muaj që kur mbërrita në Kenia për të marrë pjesë në inaugurimin e presidentit të sapo zgjedhur William Ruto. Siç u kam thënë shumë njerëzve, kur unë fillova të loboja për njohjen e Pavarsisë së Kosovës, se lëvizjet gjeostrategjike të Perëndimit dhe SHBA-ve tregojnë se sa e rëndësishme po bëhet Afrika.
Vetëm në dy muajt e fundit, vizitat e liderëve perëndimorë janë intensifikuar. Presidenti amerikan ka emëruar ish-presidentin Barack Obama si përfaqësues special në Kenia, i cili do të vendoset në Nairobi duke filluar nga qershori i ardhshëm.
Të njëjtën veprim ka ndërmarrë edhe kryeministrja e Italisë, e cila vizitoi këtë rajon dhe deklaroi se Afrika është e ardhmja strategjike në të gjitha sferat. Nairobi po bëhet një qendër e fuqishme politike dhe ekonomike. Bill Gates po ndërton një nga qendrat e tij në Nairobi.
Është koha që Kosova të ketë një mendësi globale dhe të shohë zhvillimet ekonomike në botë nga një këndvështrim zhvillimor dhe jo izolues. Unë disa javë më parë përmes lobimit dhe miqësisë me presidentin kenian Ruto, arrita që pasaportën e Republikës së Kosovës, ta bëj të njohur nga ky shtet.
Partneriteti Kosovë-Kenia është i fortë, i ndërtuar mbi 1 dekad vlerash dhe interesash të përbashkëta. Partneriteti ynë ka rritur sigurinë, ka rritur prosperitetin për shumë qytetar që do lëvizin në të ardhmen mes dy shteteve tona.
Duhen vetëm disa vizita rreth këtij vendi për të vëzhguar zhvillimin dhe potencialin e rritjes së Kenias. Ka shumë arsye pse bizneset kosovare duhet të marrin në konsideratë Afrikën – dhe veçanërisht Kenian – për mundësi tregtie dhe investimesh. Dikush mund të pyet, Pse Afrikë, Pse Kenia? Unë do t’i përgjigjem pyetjes:
Kur isha CEO – do të jem i sinqertë – ndoshta mendoja për Afrikën rreth 1% të kohës. Shumë nga bizneset që unë menaxhova ishin të përfshirë shumë diku tjetër. Por nëse do të kthehesha tani në pozitën e CEO, Afrika do të ishte në radarin tim për dy arsye të thjeshta: diversifikimi i zinxhirit të furnizimit dhe emetimet neto zero.
Nëse Lufta në Ukrainë dhe pandemia COVID na mësuan diçka nga perspektiva e biznesit, është se marrja e burimeve nga vetëm një vend nuk është e zgjuar. Burimi i vetëm është një recetë për ndërprerjen dhe mungesën e zinxhirit të furnizimit. Asnjë biznes nuk mund ta mbajë atë lloj cenueshmërie për të pasur sukses në një mjedis të tillë konkurrues. Në fakt, bizneset që do të kenë sukses dhe do të lulëzojnë do të jenë ato që do të lëvizin më shpejt në tregjet më të reja.
Atë që bëri Lufta në Ukrainë dhe pandemia për të nxitur diversifikimin e zinxhirit të furnizimit, ndryshimi i klimës ka bërë të njëjtën gjë për përdorimin e energjisë. Bizneset po bëjnë presion për emetime neto zero për të përmbushur objektivat e tyre për zbutjen e ndryshimeve klimatike. Kenia aktualisht gjeneron 93% të energjisë elektrike të saj nga burime të rinovueshme dhe kjo përqindje po rritet vetëm me rritjen e investimeve në diell, gjeotermale dhe erë. Kenia është në rrugën e duhur për të përmbushur objektivat e saj të gjelbër dhe nëse investoni në Kenia, do të jeni në rrugë të mirë për të përmbushur qëllimet e kompanive tuaja të Scope 2 për emetimet e gazrave.
Pra, nëse nuk keni menduar të investoni ose të rrisni biznesin tuaj në Afrikën Sub-Sahariane, meditoni këto fjalë nga një CEO i një kompanie të ndërtimit. Disa prej jush mund ta dinë që më pëlqejnë të dhënat dhe shpesh i them ekipit tim “le të hulumtojmë numrat”. Me ekipin tim, kemi bërë shumë hulumtime në të dhënat e tregtisë dhe investimeve. Ajo që kam mësuar gjatë kësaj periudhe të fundit ka qenë befasuese dhe paraqet një këndvështrim biznesi shumë më dinamik për Afrikën sesa e kuptojnë shumica e njerzve të kontinenteve tjera.
Sipas statistikave botërore, deri në vitin 2050, një në katër njerëz, një e katërta e popullsisë së botës dhe një në tre njerëz në moshë pune, do të jetojnë në Afrikë. Afrika është një kontinent i ri – më i riu në botë me 60% të popullsisë nën moshën 25 vjeç.
Afrika është tregu i fundit dhe më i madhi në zhvillim dhe ofron zinxhirin e fundit të madh të furnizimit dhe perspektivat e konsumatorëve, me mundësi si ato të Azisë Juglindore të paraqitura 20 vjet më parë.
A kam vëmendjen tuaj?
Tani e dini pse Afrika duhet të jetë në radarin tuaj. Por le të zmadhojmë pse Kenia duhet të jetë destinacioni juaj i synuar.
Këtu janë disa arsye:
Kenia është demokracia më e qëndrueshme në Afrikën Lindore,
– Kenia është porta për në tregun e Afrikës Lindore me gati 500 milionë konsumatorë,
– Kenia është qendra rajonale e logjistikës,
– Kenia është qendra kryesore financiare rajonale,
– Kenia është destinacioni kryesor për investimet e huaja direkte dhe kapitalin sipërmarrës,
– Kenia ka Silicon Savanah, me inxhinierë super të zgjuar dhe një fuqi punëtore të shkëlqyer,
– Kenia gjeneron mbi 90% të energjisë së saj nga burime të rinovueshme, dhe,
– Tregu më i madh i eksportit i Kenias është Shtetet e Bashkuara.
Më lejoni të përsëris: tregu më i madh i eksportit në Kenia janë Shtetet e Bashkuara. Dhe ne mendojmë se Kenia është gati për ngritjen e eksportit pasi ajo diversifikohet. Le të shpaketojmë disa nga këto zona:
Unë vizitova Kenian disa ditë përpara zgjedhjeve të përgjithshme të gushtit 2022. Ajo që pashë nuk ishte asgjë më pak se e jashtëzakonshme. Kenia mbajti atë që shumë analistë dhe komentues thonë se ishin zgjedhjet më të lira, më të drejta dhe më të besueshme në historinë e Kenias. Zgjedhjet u vëzhguan nga organizatat ndërkombëtare dhe lokale zgjedhore dhe u mbështetën nga Gjykata e Lartë Kenyane. Pushteti u transferua në mënyrë të rregullt dhe paqësore në atë kohë.
Popullsia e Kenias është 56 milionë, dhe siç thashë, Kenia është porta për në Afrikën Lindore, me një popullsi të kombinuar prej rreth 500 milionë. Tetëdhjetë për qind e tregtisë rajonale të Afrikës Lindore kalon përmes Portit Mombasa të Kenias. Përveç kësaj, Aeroporti Ndërkombëtar Jomo Kenyatta në Nairobi është aeroporti më i ngarkuar në Afrikën Lindore, i shërbyer nga 40 linja ajrore pasagjerësh dhe 25 transportues mallrash, duke përfshirë FedEx dhe DHL. Kenia ka një infrastrukturë të shkëlqyer.
Komuniteti i gjallë i teknologjisë i Nairobit njihet tashmë si Silicon Savannah dhe qeveria keniane është e përkushtuar të vendosë Nairobin si destinacionin kryesor për investimet dhe inovacionin e sektorit të teknologjisë në Afrikë. Shumë kompani amerikane e kanë kuptuar tashmë këtë dhe kanë vendosur që duhet të jenë në Kenia.
Kompanitë e teknologjisë më pak të njohura, por edhe me ndikim të jashtëzakonshëm si Copia Global, Semiconductor Technologies Limited, Twiga Foods, Market Force, Power Financial Wellness dhe shumë startup të automjeteve elektrike janë gjithashtu këtu.
Në lidhjen e financës dhe teknologjisë qëndron një nga kompanitë më mbresëlënëse që kam parë ndonjëherë: MPesa. Paratë celulare MPesa u zhvilluan nga novatorët kenianë në 2007, dhe deri në vitin 2010, MPesa ishte bërë rrjeti më i madh i parave celulare në botë.
Sipas të dhënave zyrtare në Kenia, MPesa gjeneron të ardhura vjetore prej 1.3 miliardë dollarësh, 360 miliardë dollarë rrjedhin përmes platformës çdo vit dhe ka një API të hapur me 60,000 zhvillues. Ai zgjidhi një nga sfidat më të mëdha në sektorin e tregut të parasë celulare: pagesat celulare, të sigurta, të kudogjendura dhe me kosto të ulët. MPesa ka mbi 50 milionë klientë në 7 vende, është i përfshirë në mbi 70% të transaksioneve keniane, fuqizon mbi 5 milionë biznese dhe 59% e PBB-së vjetore të Kenias rrjedh përmes saj. Më lejoni t’ju them diçka: Unë di pak për këtë industri që ka blerë dhe zotëruar PayPal në eBay. Vetëm MPesa demonstron mendjet e shkëlqyera të biznesit që punojnë këtu duke krijuar zgjidhje afrikane për problemet globale.
Kenia kryeson në investimet e huaja direkte dhe kapitalin sipërmarrës gjithashtu. Ndërsa flukset e kapitalit sipërmarrës u ulën me 35 për qind globalisht vitin e kaluar, financimi total në Afrikë në fakt u rrit me 8 për qind. Dhe më mbresëlënëse, ndërsa kapitali sipërmarrës në Nigeri ishte në rënie 36 për qind dhe në thelb i sheshtë në Afrikën e Jugut, financimi për Kenia u rrit me 33 për qind, një nga normat më të larta të rritjes në kontinent.
E rregulluar për PBB-në, Kenia merr shumë më shumë kapital sipërmarrës se kudo tjetër në kontinent, duke gjeneruar afërsisht trefishin e raporteve të kapitalit sipërmarrës ndaj PBB-së të Nigerisë, Egjiptit dhe Afrikës së Jugut. Ndryshe nga konkurrentët e saj kontinental që tërheqin kryesisht investime të udhëhequra nga fintech, flukset e kapitalit sipërmarrës të Kenias janë më të larmishme, të udhëhequra nga tregtia elektronike dhe teknologjia e pastër, e ndjekur nga fintech, agroteknologjia dhe investimet e ndërmarrjeve.
Dhe ajo që është edhe më unike për Kenian, në vitin 2022, startup-et e themeluara nga Kenia mblodhën 146 milionë dollarë kapital, përsëri më shumë se çdo vend tjetër në kontinent.
Më shumë se 90% e energjisë elektrike në rrjet të Kenias prodhohet aktualisht nga burime të rinovueshme, kryesisht gjeotermale, era dhe diellore. Është e mahnitshme që Kenia është zotuar të arrijë 100% të energjisë së rinovueshme deri në vitin 2030 dhe tashmë është afër arritjes së qëllimit të saj.
Nga pikëpamja e fuqisë punëtore, Kenia është anglisht-folëse, ka nivele të larta të shkrim-leximit dhe një sistem të fortë arsimor fillor, të mesëm dhe terciar. Në fakt, 86% e fuqisë punëtore ka njëfarë arsimi pas të mesëm, duke tejkaluar mesataren rajonale prej 72% dhe vendi krenohet me disa universitete të shkëlqyera. Çdo firmë me të cilën kam biseduar vlerëson cilësinë e fuqisë punëtore keniane.
Në vitin 2022, Shtetet e Bashkuara u bënë tregu më i madh i eksportit në Kenia, duke kaluar përpara Ugandës fqinje. Në total, Kenia eksportoi rreth 890 milionë dollarë mallra në Shtetet e Bashkuara vitin e kaluar.
Përveç kësaj, Shtetet e Bashkuara eksportuan rreth 600 milionë dollarë mallra në Kenia. 1.5 miliardë dollarë në totalin e tregtisë SHBA-Kenia është mjaft e balancuar dhe pritet të rritet ndërsa Shtetet e Bashkuara dhe Kenia negociojnë një marrëveshje tregtare dypalëshe të parë të këtij lloji midis Shteteve të Bashkuara dhe një vendi të Afrikës nën-Sahariane.
Ambasada amerikane në Nairobi ka njoftuar se Partneriteti Strategjik i Tregtisë dhe Investimeve – i njohur zakonisht si STIP – është padyshim një STIP në drejtimin e duhur. “Kjo marrëveshje, pasi të nënshkruhet, do të jetë një model për pjesën tjetër të kontinentit”, thuhet nga ambasada amerikane.
Çfarë do të thotë kjo për bizneset? Epo, hyrja në Kenia tani ofron përparësi për biznesin tuaj, sepse puna, të drejtat e pronësisë intelektuale, rregullatore dhe standardet e tjera të vendosura këtu do të ndihmojnë në formimin e mjedisit të biznesit në pjesën tjetër të rajonit.
Pra, tani e dini pse jam kaq entuziast për klimën e investimeve në Kenia, por normalisht, megjithatë, ka vend për përmirësim. Qeveria keniane ka bërë përparime të mëdha dhe është e përkushtuar të krijojë një mjedis miqësor për biznesin.
– Gearbox, një prodhues elektronik me rrjedhje të ulët të përzierjes së lartë në Nairobi, drejton një linjë montimi në sipërfaqe moderne dhe në nëntor 2022 filloi prodhimin e produktit Pico të Raspberry Pi për tregun afrikan. Cilësia e prodhimit të Gearbox plotëson ose tejkalon atë të vendeve të tjera të prodhimit të Raspberry Pi në Uells dhe Japoni, duke prodhuar një rendiment të kalimit të parë prej 99.6%.
– Semiconductor Technologies Limited (STL), një kompani e prodhimit të gjysmëpërçuesve dhe nanoteknologjisë në pronësi të SHBA, me seli në Kenia, po rritet me shpejtësi dhe ka punësuar më shumë se 80 inxhinierë kenianë në dy vitet e fundit.
– Kenia’s Revital Healthcare është një nga prodhuesit më të mëdhenj të produkteve mjekësore në Afrikë, duke prodhuar 48 pajisje dhe duke eksportuar në 28 vende.
– Fabrika e montimit të Isuzu në Afrikën Lindore ka funksionuar në Nairobi që nga viti 1977, duke shitur më shumë se 90,000 njësi me mbi 15 modele.
– Ekziston gjithashtu një industri e fuqishme dhe në rritje e prodhimit dhe montimit të automjeteve elektrike në Kenia.
– Kenia është e ardhmja për e-mobilitetin dhe autobusët elektronikë të Afrikës me dy dhe tre rrota.
– Së fundi, kur flasim për tregti, duhet të flasim për veshje dhe prodhim veshjesh. Vitin e kaluar Kenia regjistroi eksportet e saj më të larta ndonjëherë të veshjeve në Shtetet e Bashkuara, mbi 540 milionë dollarë, duke punësuar rreth 200,000 Kenianë, kryesisht gra të reja.
– Markat kryesore të veshjeve amerikane që sigurojnë nga Kenia përfshijnë PVH, e cila përfshin Tommy Hilfiger dhe Calvin Klein; Kontoor, i cili përfshin Lee dhe Wrangler, dhe disa të tjerë duke përfshirë Walmart dhe Levi’s.
– Dhe ajo që dëgjojmë është se këto marka duan më shumë prodhim të veshjeve keniane, si për shkak të cilësisë së lartë të punës ashtu edhe për udhëheqjen e Kenias në energjinë e rinovueshme.
– Markat po lëvizin në mënyrë të qëndrueshme operacionet e prodhimit në Kenia nga Sri Lanka, Bangladeshi, Etiopia dhe Kina për shkak të asaj që Kenia ka për të ofruar. Dhe më shumë nga kjo është në rrugë e sipër.
Nëse nuk jeni të bindur, këtu janë disa pika të tjera të të dhënave për t’u grumbulluar.
– Kompanitë e mëdha amerikane kanë bërë tashmë kërcimin në Afrikë me seli rajonale ose në mbarë kontinentin në Kenia, shumë të përmendura më parë.
– Shumëkombëshe të mëdha kanë zyra rajonale në Kenia, duke përfshirë centrale si LG, Toyota, Volkswagen, Peugeot, Standard Chartered dhe Old Mutual.
– Ekosistemi mjekësor në Kenia vazhdon të zgjerohet me Hologic, GE, Cigna, Pfizer, Abbott dhe Varian Medical Systems tashmë këtu.
– Dhe ka zhvillime më emocionuese që ndodhin çdo ditë. Shoqatat sportive amerikane si NBA, NFL, MLB, MLS dhe ikona e argëtimit, The Grammys, janë të gjitha aktualisht në kërkim të një terreni në Kenia.
– Industritë e televizionit dhe filmit po zbulojnë Kenian.
Siç tha Sekretari Blinken në fjalimin e tij Vital Partners, Shared Priorities nga Afrika e Jugut gushtin e kaluar; “Shtetet e Bashkuara dhe kombet afrikane nuk mund të arrijnë asnjë nga prioritetet tona të përbashkëta… nëse nuk punojmë së bashku si partnerë të barabartë.”
Tani e dini pse investimi në Afrikë dhe Kenia ka kaq shumë kuptim. Jam i kënaqur që udhëtoj dy dekadat e fundit në Afrikë, dhe jam i emocionuar të shoh se çfarë marrëdhëniesh dhe marrëveshjesh të reja do të vijnë nga kontinenti Afrikan në të ardhmen, dhe Kosovës i uroj asgjë tjetër përveç suksesit.
